Γιατί μερικοί άνθρωποι είναι πιο ντροπαλοί; Ο ρόλος-έκπληξη της παρεγκεφαλίδας
Νέα μελέτη δείχνει ότι η αυθόρμητη δραστηριότητα στην παρεγκεφαλίδα σχετίζεται με τη ντροπαλότητα και τον φόβο κοινωνικής έκθεσης.
Μια νέα έρευνα που δημοσιεύεται στο περιοδικό Personality and Individual Differences αποκαλύπτει ότι η αυθόρμητη δραστηριότητα στην παρεγκεφαλίδα, μια περιοχή που συνήθως συνδέουμε με την κίνηση και τον συντονισμό, σχετίζεται με το πόσο ντροπαλός είναι κάποιος. Σύμφωνα με τους επιστήμονες του Πανεπιστημίου South China Normal, αυτή η σχέση φαίνεται να επηρεάζεται από το πόσο έντονα αντιλαμβάνεται το άτομο τις κοινωνικές απειλές ή τις πιθανές αρνητικές αντιδράσεις των άλλων.
Όπως διαβάζουμε στο PsyPost στο παρελθόν η ντροπαλότητα είχε συνδεθεί με περιοχές όπως τον προμετωπιαίο φλοιό και την αμυγδαλή, που εμπλέκονται στη ρύθμιση των συναισθημάτων, αλλά τα αποτελέσματα των μελετών ήταν συχνά αντιφατικά. Έτσι, η ακριβής «χαρτογράφηση» της ντροπαλότητας στον ανθρώπινο εγκέφαλο παρέμενε ασαφής. Η νέα μελέτη εστιάζει για πρώτη φορά στην παρεγκεφαλίδα, φωτίζοντας έναν διαφορετικό βιολογικό μηχανισμό πίσω από αυτή το φαινόμενο.
Η ερμηνεία της ντροπαλότητας
Οι ερευνητές βασίστηκαν στο λεγόμενο «μοντέλο κινητοποίησης-αποφυγής». Σύμφωνα με αυτό, η ντροπαλότητα προκύπτει από τη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία να προσεγγίσουμε τους άλλους και τον φόβο της κοινωνικής έκθεσης. Για να ελέγξουν αυτή τη θεωρία, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τα συστήματα «αναστολής συμπεριφοράς» (BIS) και «ενεργοποίησης συμπεριφοράς» (BAS). Το πρώτο αφορά την αποφυγή και τον φόβο αρνητικών συνεπειών, ενώ το δεύτερο την αναζήτηση ανταμοιβών και θετικών εμπειριών.
Πώς διεξήχθη η μελέτη
Στην έρευνα συμμετείχαν 42 φοιτητές που συμπλήρωσαν ερωτηματολόγια για τη ντροπαλότητά τους και για την ευαισθησία τους στα δύο αυτά συστήματα. Στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου σε κατάσταση ηρεμίας, ώστε να καταγραφεί η «φυσική» εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Με τη βοήθεια μιας τεχνικής που ονομάζεται Regional Homogeneity (ReHo), οι ερευνητές μέτρησαν πόσο συγχρονισμένα λειτουργούν τα νευρικά κύτταρα σε κάθε περιοχή του εγκεφάλου.
Τι έδειξαν τα αποτελέσματα
Τα αποτελέσματα έδειξαν κάτι απρόσμενο: οι πιο ντροπαλοί συμμετέχοντες είχαν χαμηλότερο επίπεδο νευρωνικού συγχρονισμού στο δεξί οπίσθιο λοβό της παρεγκεφαλίδας. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλός τους παρουσίαζε μικρότερη «αρμονία» στη βασική του λειτουργία. Καμία άλλη περιοχή δεν εμφάνισε τόσο σαφή συσχέτιση με τη ντροπαλότητα, γεγονός που έκανε τους επιστήμονες να αναθεωρήσουν τον παραδοσιακό ρόλο της παρεγκεφαλίδας, όχι μόνο ως κέντρου κίνησης, αλλά και ως ρυθμιστή συναισθηματικών και κοινωνικών αντιδράσεων.
Η ανάλυση αποκάλυψε επίσης ότι οι πιο ντροπαλοί είχαν υψηλότερη βαθμολογία στο σύστημα αναστολής συμπεριφοράς (BIS). Αυτό σημαίνει ότι ήταν πιο ευαίσθητοι σε πιθανές απειλές ή επικρίσεις, ενώ δεν υπήρχε σημαντική σύνδεση με το σύστημα ενεργοποίησης (BAS), το οποίο σχετίζεται με την επιβράβευση και την κοινωνική αναζήτηση.
Ο ρόλος του BIS
Μέσα από μια επιπλέον στατιστική ανάλυση, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το BIS παίζει ρόλο «μεσολαβητή» μεταξύ της εγκεφαλικής δραστηριότητας και της ντροπαλότητας. Όσο πιο μειωμένος ήταν ο συγχρονισμός στην παρεγκεφαλίδα, τόσο πιο έντονη ήταν η λειτουργία του BIS, και επομένως πιο ισχυρή η τάση του ατόμου να αποφεύγει τις κοινωνικές καταστάσεις. Αντίθετα, το BAS δεν φάνηκε να επηρεάζει σημαντικά τη σχέση αυτή.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν την ιδέα ότι η ντροπαλότητα δεν προκύπτει από έλλειψη αυτοπεποίθησης, αλλά από έναν ιδιαίτερο τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ρυθμίζει την ευαισθησία στις κοινωνικές απειλές. Με άλλα λόγια, ο ντροπαλός εγκέφαλος μάλλον τείνει να είναι πιο «προσεκτικός» παρά πιο «φοβισμένος».
Σε κάθε περίπτωση, τα αποτελέσματα ανοίγουν δρόμους για νέες παρεμβάσεις. Οι επιστήμονες σχεδιάζουν να εξετάσουν αν τεχνικές όπως η νευροανάδραση (neurofeedback) ή η εκπαίδευση μέσω fMRI μπορούν να ενισχύσουν τον έλεγχο των συστημάτων αναστολής, βοηθώντας τους ανθρώπους να νιώθουν πιο άνετα στις κοινωνικές τους επαφές. Παράλληλα, θέλουν να μελετήσουν διαφορετικούς τύπους ντροπαλότητας – όπως τη «θετική», που συνδέεται με ευγένεια και προσοχή, και τη «φοβική», που συνοδεύεται από έντονο άγχος.
